ŠTENEĆAK

Štenećak (eng. distemper) virusna je bolest uzrokovana sa morbilivirusom iz familije Paramyxoviridae. Klinička bolest uključuje umjereno do teško sistemsko oboljenje sa visokom morbiditetom i promjenjivim mortalitetom.

ETIOLOGIJA

Virus štenećaka (eng.canine distemper virus-CDV) pripada rodu Morbillivirus, familiji Paramyxoviridae. Ovoj familiji pripadaju virusi koji su uzročnici neki od najpoznatijih oboljenja kroz historiju sa velikom stopom morbiditeta i mortaliteta, a to su virus goveđe kuge (eng. rinderpest) i virus ospica kod ljudi. Neki sojevi virusa su virulentniji i neurotrpniji od drugih (prepoznato ih je 14). Uprkos genetskim razlikama između sojeva CDV-a, studije su pokazale samo malu antigenu različitost koje se ne smatraju dovoljno signifikantnim kako bi se napravile promjene u trenutno dostupnim vakcinama. Izlučivanje virusa počinje od petog do sedmog dana od infekcije i može trajati i do devedeset dana. Klinička prezentacija i patogeneza štenećaka je slična infekciji ljudi sa morbilama (ospicama) pa se stoga CDV koristi u istraživanjima kao model proučavanja patogeneze virusa ospica. Prema istraživanjima zuba pasa iz pretkolumbovskog doba Amerike i genetskog sekvencioniranja utvrđeno je da je virus ospica kod ljudi zapravo roditeljski virus virusu štenećaka. 

EPIDEMIOLOGIJA

Štenećak se javlja širom svijeta i endemičan je u određenim područjima uprkos široko rasprostranjenom korištenju vakcina koje su visoko efektivne u kontroli oboljenja. Najveća vjerovatnoća širenja virusa je u područjima sa niskom stopom vakcinacije i gustom populacijom pasa. CDV virus ima širok raspon domaćina, od kopnenih do akvatničnih sisara i uključuje sljedeće redove: Carnivora (Canidae, Mustelidae, Procyonidae i Felidae sa izuzetkom domaće mačke), Artiodactyla (tri familije) i Proboscidea (dvije familije). Virus kojeg izlučuju divlje životinje može inficirati domaće pse, a virus kojeg izlučuje pas može biti značajana prijetnja za divlju populaciju  sa katastrofalnim pojavama epizootija oboljenja sa visokim stopama mortaliteta. Kod pasa sa kliničkom slikom infekcije gornjih respiratnornih puteva, štenećak je izrazito bitan u diferencijalnoj dijagnozi. Također, infekcija sa CDV-om može imitirati parvoviralni enteritis pasa.

Najosjteljiviji su psi u urbanim i suburbanim područjima starosti od 3 do 6 mjeseci, a infekcija sa CDV korelira sa nestankom maternalnih antitijela kod kučića. Širi se primarno aerosolom ili kapljičnim putem, a može se naći i u urinu, izmetu, nosnim i očnim sekreta i koži. Uzročnik se može prenositi i transplacentarno. CDV je visoko kontagiozan virus, nije zoonotičan (iako neki smatraju da postoji povezanost između Pagetove bolesti ljudi i izloženosti virusu štenećaka). Češće se javlja i ima veći mortalitet kod dolicefaličnih pasa nego kod brahicefaličnih. Faktori rizika: izlaganje inficiranoj životinji, nepravilno proveden program imunizacije kučića, neadekvatno držanje velikog broja mlađih pasa (skloništa, uzgajivačnice), imunokompromitovane životinje.

CDV je pantropičan i ima izražen tropizam za epitelno i limfoidno tkivo. Nakon oronazalnog izlaganja virus se replicira u makrofagima bronhijalnih limfnih čvorova i tonzilama što dovodi do primarne viremije. Potom virus inficira ostala limfoidna tkiva (limfne čvorove, slezenu, timus i koštanu srž) gdje se dešava daljnja replikacija što dovodi do sekundarne viremije i širenja virusa u gotovo sve organe tijela, uključujući epitel alimentarnog, respiratonog i urogenitalnog trakta. Viremija se javlja devetog dana od infekcije kako se virus širi hematogeno u epitelna tkiva i CNS. CNS se inficira hematogeno putem mononuklearnih ćelija ili putem olfaktornog nerva.

Virus je osjetljiv na okolinu. Može preživjeti manje od jednog dana na sobnoj temperaturi te se potpuno inaktivira korištenjem toplote, isušivanjem i dezinficijensima. Iz navedenog se zaključuje da je neophodan bliski kontakt kako bi se virus širio između životinja.

KLINIČKA SLIKA

Inkubacioni period zavisi od soja virusa, imunog statusa domaćina te nivoa okolišnog stresa i kreće se od manje od jedne sedmice do šest sedmica, a najčešće se vidljivi znakovi javljaju u prve dvije sedmice od infekcije. Klinički znakovi su rezultat virusno izazvane imunosupresije i direktnog djelovanja virusa na epitelne ćelije respiratonog, gastrointestinalnog trakta i kože pa sve do nervnih znakova.  Značajan broj infekcija (do 50%) prolazi subklinički ili umjereno tako da nije potrebna veterinarska pomoć.U umjerenim slučajevima se javlja groznica, znakovi upale gornjeg respiratonrog sistema, bezvoljnost i inapatenca. Česti su bilateralan mukopurulentan iscjedak iz očiju, blefarospazam i konjuktivitis. Upravo zbog nespecifičnih kliničkih znakova štenećak se često zanemari, naročito u područjima gdje nije tako čest, a što opet može dovesti do epidemije oboljenja sa visokim morbititetom i mortalitetom.

Teži oblik štenećaka je zapravo posljedica sekundarne viremije  kada dolazi do sistemskog širenja virusa u tijelu. Znakovi su povezani sa zahvaćenošću epitela gastrointestinalnog sistema (povraćanje i/ili dijareja, grčevi, krvav feces), respiratnog sistema (sekundarne bakterijske infekcije pluća-pneumonija), kože (kod nekih pasa se može javiti ospi sličan ospicama, čest znak je digitalna hiperkaratoza što dovodi do pojave ”tvrdih jastučića” što je karakteristika hroničnog oboljenja). Keratokonjunktivitis sicca (”suho oko”)  što može uzrokovati kornealne ulceracije sa ili bez perforacije se također može javiti.

Neurološki znakovi su nepredvidljivi i mogu se javiti 1-3 sedmice nakon početka akutnih znakovi ili čak da proiziđu iz inaparentne subkliničke infekcije. Najčešće se javljaju: napadaji (žvakanje u prazno i epileptični napadaji), cerebelarni i vestibularni znakovi, parapareza ili tetrapareza sa senzornom ataksijom i mioklonus. Neurološki zakovi nikada nisu dobar prognostički znak oboljenja i obično su uvijek progresivni te životinju ostavljaju sa trajnim oštećenjima.

Kod mladih kučića infekcija sa CDV prije izbijanja stalnih zuba može izazvati teško oštećenje enamela, dentina ili korijena zuba. Hipoplazija zubnog enamela sa ili bez prisustva neuroloških znakova često je slučajan nalaz kod starijih pasa i predstavlja patognomoničan znak prethodne infekcije sa CDV.

LIJEČENJE I KONTROLA OBOLJENJA

Potporna terapija, aplikacija antibiotika kako bi se prevenirale sekundarne bakterijske infekcije i terapija antikonvulzivima. Akutno liječenje: primjena antibiotika širokog spektra djelovanja (ampicilin), antiemetici, intravenozna nadoknada tečnosti, diazepam ili midazolam (antikonvulzivna terapija).

Hronično liječenje: antikonvulzivna terapija, upotreba glukokortikoida kontraverzna (smatra se korisnim kod optičkog neuritisa). Razvoj znakova CNS-a je loš prognostički znak. Psi sa adekvatnim imunitetom ne razvijaju kliničke znakove i izbacuju virus nakon 14 dana. Psi sa neadekvatnim imunitetom razviju umjereno do teško oboljenje uz razvoj znakova oboljenja CNS-a.

Oboljenje se najbolje prevenira vakcinom! DHLPP vakcina koja se aplicira kučićima (jedna vakcinacija i dvije revakcinacije svakih 3-4 sedmice počevši od 6-8 sedmice starosti) pruža adekvatnu zaštitu. Preporuka: dodatna ”booster” doza nakon navršene jedne godine i potom periodična vakcinacija (svake tri godine).

Posljednja izmjena: 20.03.2025. godine