RESPIRATORNE INFEKCIJE PASA

Kombinacija kliničkih znakova uzrokovanih sa jednim ili više kontagioznih respiratornih patogena. Kompleks se još zove i ”pseći kašalj” ili CIRD (eng. canine infectious respiratory disease). CIRD se opisuje kao svaka kontagiozna, akutna respiratorna infekcija pasa koja uključuje gornji respiratorni trakt.

ETIOLOGIJA

Oboljenje je multifaktorijalne prirode i uzrokuje ga veliki broj virusnih i bakterijskih patogena. Iako oboljenje može uzrokovati i pojedinačno ispod navedeni virusni ili bakterijski patogen, u velikom broju slučajeva se radi o koinfekciji koja uključuje dva ili više patogena koji koloniziraju gornje respiratorne puteve. Najčešći obrazac jeste da se na virusnu infekciju nadovezuje bakterijska infekcija sekundarno (sinergističko djelovanje). 

Virusi

Parainfluenza virus pasa (CPIV), influenza virus pasa (H3N8 i H3N2), adenovirus-2 (CAV-2), herpesvirus (CHV), reovirus, virus štenećaka (CDV), koronavirus pasa (CRCoV), pantropski soj koronavirusa pasa i influenza virus pasa (CIV).

Bakterije

Bordotella bronchiseptica, Streptococcus equi subsp. zooepidemicus, mikoplazme (Mycoplasma, Ureaplasma, Acholeplasma).

EPIDEMIOLOGIJA

CIRD je najčešći uzročnik respiratornih oboljenja pasa sa akutnim početkom. Pored implementacije programa vakcinacije protiv mikroorganizama povezanih sa CIRD-om, epidemije oboljenja se prijavljuju širom svijeta. Psi koji se drže u uzgajivačnicama, pet šopovima, azilima i veterinarskim bolnicama (usljed bliskog kontakta ili drugih faktora poput stresa) imaju znatno veći rizik od razvoja oboljenja u odnosu na kućne pse. Infekcija se širi oronazalnim kontaktom sa aerosoliziranim respiratornim sekretima.

Širenje virusa počinje nekoliko dana od infekcije i traje 6 do 10 dana, dok se mikoplazme zbog mogućnosti izbjegavanja imunog sistema u organizmu zadržavaju i šire po nekoliko sedmica ili mjeseci. Prevalenca oboljenja je visoka široma svijeta, a naročito u područjima sa visokom gustoćom populacije pasa. Morbiditet je visok, dok je mortalitet nizak.

PATOGENEZA

  • Parainfluenza virus pasa (eng. canine parainfluenza virus-CIPV). Jedan je od najčešćih uzročnika visoko kontagioznog kašlja kod pasa širom svijeta. Replicira se u epitelu nazalne mukoze, farniksu, larinksu, traheji i bronhama. Usljed citolitičke aktivnosti izaziva razaranje ovog dijela epitela. Širenje virusa traje 8-10 od infekcije kada se putem aerosola virus prenosi na osjetljive pse. Infekcija sa CIPV se karakteriše sa samoograničavajućim kašljem koji se često karakterizira kao ”trubeći” kašalj koji nastaje najvjerovatnije usljed oticanja glasnih žica.
  • Influenza virus pasa (eng. canine influenza virus-CIV). Sojevi H3N8 i H3N2 su odgovorni za oboljenje kod pasa. Klinički znakovi povezani sa CIV variraju od inaparentnih do umjerenih respiratornih znakova (kašalj) koji traje 2-3 sedmice, a neki psi mogu razviti i ozbiljnije po život opasno oboljenje donjih respiratnornih puteva zbog toga što se uzročnik može replicirati od početka respiratornog epitela do njegovog završetka u terminalnim dijelovima pluća. Usljed replikacije dolazi do nekroze epitelnih ćelija što pogoduje razvoju sekundarnih bakterijskih infekcija. Replikacija virusa i njegovo širenje je na relativno niskom nivou, a najveće je u prvih 4 dana od infekcije i ne traje duže od 7 do 10 dana. Ishod infekcije sa CIV-om se očituje: (I) umjerenom infekcijom gornjeg respiratonog trakta i (II) ozbiljna infekcija donjeg respiratornog trakta (pneumonija).
  • Adenovirus 2 pasa (eng. canine adenovirus type 2- CAV-2). CAV-2 i CAV-1 su poznati po tome što inficiraju respiratorni epitel i uzrokuju respiratorne znakove, naročito kašalj. CAV-2 je predominantni adenovirus koji se javlja kod pasa sa CIRD. Nakon oronazalnog izlaganja virus se replicira na površinskom epitelu nazalne šupljine, farinksu, tonzilarnim kriptama i peharastim ćelijama traheje. CAV-2 se ne ograničava samo na gornji respiratorni trakt već može inficirati i necilijarne ćelije bronha i alveolarne ćelije tip 2. Replikacija virusa je najveća 3-6 dana od infekcije, a 9. dana virus se više ne može izolirati. Najveće lezije ostavlja u distalnim dijelovima respiratornog trakta i plućima.
  • Virus štenećaka (eng. canine distemper virus). Najčešće se javlja kod nevakcinisanih štenaca starosti između 3 i 6 mjeseci. Prenosi se aerosolom. Nakon ulaska u organizam replicira se u mononuklearnim ćelijama gornjeg respiratornog trakta. Infekcija epitelnih ćelija respiratnog puta je posljedica sekundarne viremije što dovodi do traheitisa, rinitisa i pneumonije kod štenaca. 
  • Bordotella bronchiseptica. Poznata kao primarni uzrok respiratonog oboljenja kod pasa, a samim tim i CIRD. Ova bakterija se može izolirati i u fiziološkim uvjetima kod pasa.

KLINIČKA SLIKA

Vrijeme od izlaganja uzročnicima CIRD-a i do pojave kliničkih znakova je između 3 i 10 dana. U uzgajivačnicama ili azilima klinički znakovi se mogu spontano razviti kod jednog psa, a zatim brzo proširiti na ostale. Trajanje bolesti zavisi od gustoće populacije pasa, zdravstvenog statusa i starosti jedinke te broja patogena uključenih u oboljenje. Većina pasa sa kašljom koji izazivaju agenti CIRS-a imaju normalan apetit, držanje i raspoloženje. Kod nekih se javljaju groznica (povezana sa pneumonijom) zatim inapatenca, letargija i eventualno dehidracija. Preporuka je sve pse koji se pojave sa znakovima CIRD-a auskultirati kako bi se utvrdilo da li se razvija pneumonija koju najčešće uzrokuju Streptococcus equi subsp. zooepidemicus i B. bronchiseptica. U zavisnosti od uzročnika mogu biti prisutni kihanje i serozni do mukopurulentni iscjedak iz nosa. Također, mogu se javiti i serozni do mukopurulentni iscjedak iz očiju i keratokonjutivitis. Usljed napornog i često ksplozivnog kašlja mogu se javiti hemoptiza (iskašljavanje krvi) i epistaksa (krvarenje iz nosa). Hemoptiza se često javlja kod pasa u uzgajivačnicama ili azilima koji imaju razvijenu pneumoniju, naročito ako su inficirani sa sojem virusa infulenze H3N2 ili sa Streptococcus equi subsp. zooepidemicus. 

DIJAGNOZA

Dijagnoza CIRD-a se uspostavlja na osnovu nedavne historije i fizičke pretrage sumnjive životinje. Ukoliko se tipični respiratorni znakovi jave brzo nakon izlaganja poznatom izvoru infekcije ili ukoliko je prethodno bilo izbijanje CIRD-a u okolini nema potrebe za daljnjim testiranjem.

Ukoliko je pas bolestan više nego se očekivalo ili ukoliko postoji razlog na sumnju sekundarne pneumonije, preporučuje se različit broj krvnih testova ili rendgenoloških ispitivanja.

LIJEČENJE I KONTROLA OBOLJENJA

Kod nekompliciranih slučajeva CIRD-a korištenje antimikrobne terapije često nije potrebno, ali zbog mogućeg razvoja sekundarnih bakterijskih infekcija poželjna je administracija oralnih antibiotika (amoksicilin-klavulanat,azitromicin, doksiciklin, enrofloksacin). Glukokortikoidi (prednisolon): efikasni u ublažavanju frekvence i intenziteta kašlja. Antitusici (hidrokodon, butorfanol): sami ili u kombinaciji sa bronhodilatatorima.

Trajanje imuniteta stečenog nakon infekcije zavisi od patogena koji je primarno bio uključen u razvoj oboljenja (B. bronchiseptica oko 6 mjeseci, CPIV oko 2 godine). Najbolji oblik prevencije jeste vakcinacija. Vakcina ne osigurava potpuni imunitet protiv CIRD-a već samo protiv pojedinačnih patogena uključenih u etiologiju oboljenja. Vakcine su dostupne protiv većine virusnih i protiv većine bakterijskih uzročnika uz izuzetak koronavirusa pasa i Mycoplasma spp. Novopridošli psi u zajednicu bi trebali biti izolirani od ostalih ukoliko se pojave bilo kakvi znakovi respiratornog oboljenja.

KADA PSA ODVESTI KOD DOKTORA VETERINARSKE MEDICINE?

  • Pas ima problema sa disanjem: brzo, usporeno neobični zvukovi,
  • Pas odbija vodu više od dana ili hranu više od dva dana,
  • Ukoliko je pas bezvoljan ili depresivan, odbija šetnju,
  • Ukoliko kašalj ne dozvoljava psu odmor,
  • Ukoliko dolazi do pogoršanja simptoma,
  • Ukoliko se primjeti bilo koji sporedni efekat lijeka (osip, slabost, povraćanje, dijareja),
  • Ukoliko postoji poteškoća prilikom davanja lijeka životinji.

Posljednja izmjena: 19.03.2025. godine