BARTONELOZA

Infekcija sa intracelularnim gram-negativnim bakterijama iz roda Bartonella. Prenose se hematofagnim insektima, a od preko 36 poznatih vrsta, njih najmanje 17 je patogeno.
SINONIMI:
Bolest mačijeg ogreba (infekcija sa Bartonella henselae kod ljudi), bacilarna angiomatoza ili peliozni hepatitis.

ETIOLOGIJA

Svaka vrsta iz roda Bartonella je adaptirana na određenog domaćina kao rezervoara i kod kojeg uzrokuje dugotrajnu intraeritrocitarnu bakterijemiju. Bartonella henselae je koevoluirala sa mačkama, Bartonella vinsonii ssp. berkhofii sa divljim kanidima, a Bartonella bovis sa govedima. B.henselae je značajna zbog toga što pored mački izaziva oboljenje kod pasa i ljudi (zoonoza). Zbog sposobnosti izbjegavanja imunog sistema domaćina često se naziva i skrivenim patogenom. Zbog dobre adaptiranosti na rezervoara, oboljenje se ne mora javiti uopšte ili klinički znakovi mogu biti odgođeni neko vrijeme.

EPIDEMIOLOGIJA

Psi i mačke bilo kojeg spola ili starosti su osjetljive na infekciju, iako bakterijemija sa nekim vrstama bakterije je češća kod mlađih i starijih životinja. Faktori rizika: izlaganje i nedostatak zaštite protiv hematofagnih insekata kao što su buhe, krpelji i mušice doprinose rastu rizika od infekcije; imunosupresija i koinfekcija dovode do porasta rizika od oboljenja povezanim sa Bartonella infekcijom. Primarno se prenosi vektorima. Razvoj oboljenja je vjerovatniji kada dođe do infekcije neadaptiranog ili slučajnog domaćina. Rašireno je širom svijeta (s tim da se češće javlja u toplijim područjima). Doktori veterinarske medicine i veterinarski tehničari su u velikom riziku od razvoja infekcije.

KLINIČKA SLIKA

Bartoneloza kod pasa se očituje endokarditisom (koji je najčešći znak infekcije) koji obuhvata aortni zalistak i uzrokuje kongestivno srčano zatajenje. Oko 19-28% pasa sa infektivnim endokarditisom imaju infekciju sa bartonelom i imaju veći rizik od smrti kada se uporedi sa ostalim bakterijama. Fizička pretraga: srčani šumovi (89%), šepavost (43%), respiratorne abnormalnosti (28%) i slabost/kolaps (17%). Groznica se često javlja. Endokarditis predisponira životinju na razvoj septičke tromboembolične bolesti što se može očitovati sa šepavošću, ležanjem, anizokorijom i ostalim neurološkim znakovima. Pored toga mogu se javiti još i letargija, gubitak tjelesne mase, dijareja, respiratorni znakovi, poliurija/polidipsija.

Kod mački klinički znakovi se ne javljaju tako često u odnosnu na pse najvjerovatnije zbog adaptiranosti između bakterije i domaćina. Najčešći znakovi ili sindromi su: groznica, limfadenopatija, letargija, uveitis, endokarditis, miokarditis, piogranulomatozno oboljenje i reproduktivni poremećaji.

LJUDI:

Ljudi se najčešće inficiraju putem ogrebotina načinjenih od strane mačke. Jedan od najranijih znakova oboljenja je povećanje limfnih čvorova u blizini mjesta na kojem je patogen ušao u organizam 1-3 sedmice nakon ogrebotine kao i sa papulama ili pustulama na mjestu ogreba. U nekim slučajevima mogu se javiti teže forme oboljenja koje uključuju oštećenja centralnog nervnog sisitema, osteomijelitis i poremećaje pluća. Kod imunokompromitovanih osoba može se javiti bacilarna angiomatoza. 

DIJAGNOZA

Bartoneloza se treba uzeti u obzir u diferencijalnoj dijagnozi za veliki broj poremećaja, naročito kada niti jedan drugi uzročnik nije otkriven. Sama dijagnoza može biti izazovna jer nema specifičnih nalaza na rutinskim laboratorijskim testovima. Serološki testovi imaju slabu osjetljivost kao i PCR. Krvna slika, biohemijski parametri i urinanaliza mogu upotpunosti biti u fiziološkim granicama.

LIJEČENJE I KONTROLA OBOLJENJA

Optimalni protokol za liječenje bartoneloze nije utvrđen. Monoterapija sa doksiciklinom (tetraciklin) ili azitromicinom (makrolid) se više ne preporučuje zbog terapijskih neuspjeha i brzog razvijanja antimikrobne rezistencije. Preporučuje se dugotrajna terapija kombinacijom dva antibiotika sa različitim mehanizmima akcije, jednim kojim se postiže visoka koncentracija u plazmi i drugim kojim se postiže visoka intracelularna koncentracija.

Koliko treba trajati antimikrobna terapija kako bi se eliminirala hronična infekcija nije poznato. Ono što se preporučuje jeste da se terapija produži najmanje dvije sedmice nakon povlačenja kliničkih znakova, ali ne više od 4-6 sedmica u zavisnosti od kombinacije antibiotika. Preporučene kombinacije antibiotika i minimalno trajanje terapije:

  • Doksiciklin sa enrofloksacinom (tokom 6 sedmica)- dugotrajna terapija bakterijemije;
  • Doksiciklin sa rifampinom (tokom 4-6 sedmica)- za infekcije CNS-a;
  • Azitromicin (svako drugi dan tokom 6-12 sedmica) i rifampin (tokom 4-6 sedmica)- za infekcije CNS-a;
  • Doksiciklin (tokom 6 sedmica) sa amikacinom (parenteralna aplikacija tokom terapije)- terapija endokarditisa ili tokom hospitalizacije. Amikacin zahtijeva parenteralnu aplikaciju i monitoring renalne funkcije.   

PREVENCIJA: Kontrola ektoparazita (buhe, krpelji). 

Posljednja izmjena: 15.02.2025. godine